او اينكه * ( أُحْكِمَتْ آياتُه ) * استوار كرده شده است آيتهاى او بحجج و دلايل يا منتظم گشته است بنظمى محكم كه اختلاف در نظم و معنى او معترى نشود مانند بناى محكم كه نقص و خللى به دو راه نيابد و يا گردانيده شده است حكم كننده ميان حق و باطل چه او مشتملست بر امهات حكم نظريه و عمليه و بنا بر اين اشتقاق او از حكم باشد بضم كه بمعنى صار حكيما است و ابن عباس فرمود كه محكم است از نسخ يعنى هرگز بكتاب ديگر منسوخ نگردد و تا انقراض عالم باقى باشد بر خلاف كتب سابقه كه به اين كتاب رقم نسخ بر آنها كشيده شده * ( ثُمَّ فُصِّلَتْ ) * پس جدا كرده شده است سوره سوره و آيه آيه يا مفصل و مبين شده در او آنچه بندگان بدان محتاجاند از عقايد و احكام و مواعظ و اخبار و ثم براى تفاوتست در حكم يا براى تراخى در اخبار و قوله * ( مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ ) * صفة بعد از صفة كتابست و يا خبر بعد از خبر و يا صله احكمت يا فصلت و بر هر تقدير معنى آنست كه اين كتاب نازل گشته است و يا محكم شده و يا مفصل شده از نزديك خداوند حكم كننده و يا حكمت بخشنده كه دانا است به همه چيز و ذكر ايندو صفة بجهة تقرير احكام و تفصيل آنست بر اكمل وجه * ( أَلَّا تَعْبُدُوا ) * مجرور است بلام مقدر كه علة انزال قرآن و يا احكام و تفصيل آنست يعنى انزال كتب يا احكام و تفصيل آن براى آنست كه تا نپرستيد * ( إِلَّا اللَّه ) * مگر خداى را و گويند كه ان مفسر است زيرا كه تفصيل كتاب متضمن قولست يعنى اى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم بگو كه ميپرستيد مگر خداى به حق را * ( إِنَّنِي لَكُمْ ) * بدرستى كه من شما را * ( مِنْه ) * از جانب او سبحانه و بامر او * ( نَذِيرٌ ) * بيم كننده‌ام بعقوبت شرك و طغيان * ( وَبَشِيرٌ ) * و مژده دهنده بمثوبة بر توحيد و ايمان * ( وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا ) * و ديگر انزال يا احكام و تفصيل قرآن براى آنست كه آمرزش طلبيد * ( رَبَّكُمْ ) * از پروردگار خود براى گناهان گذشته * ( ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْه ) * پس توبه كنيد و رجوع نمائيد از معاصى به او چه معرض از طريق حق را ناچار است از رجوع به آن و يا استغفار كنيد از شرك و بعد از آن بوسيلهء طاعت رجوع نمائيد به او سبحانه و ميتواند بود كه ذكر ثم براى تفاوت ما بين الامرين باشد حاصل كه ميفرمايد استغفار و توبه كنيد * ( يُمَتِّعْكُمْ ) * تا بر خوردارى دهد شما را * ( مَتاعاً حَسَناً ) * برخوردارى نيكو يعنى عمر دراز ارزانى دارد تا مردمان از شما منتفع شوند يا شما را زندگانى دهد در امنيت و صحة و فراخى نعمت * ( إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى ) * تا